Ni inkuru ishaje cyane. Nubwo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, kwishyura abacakara byari byemewe n'amategeko mbere y'Intambara y'Abenegihugu ya Amerika (1861-65), icyo gihugu cyakomeje kwigaragaza nk'icyitegererezo cya demokarasi ku isi. Ndetse n'intambara y'abenegihugu yamenetse cyane ntiyigeze irwanwa kugeza icyo gihe n'igihugu icyo ari cyo cyose cy'i Burayi cyangwa Amerika ya Ruguru cyahinduye icyubahwa cyacyo muri urwo rwego.
Kandi hafi bibiri bya gatatu by'ikinyejana cya 20, ivangura rikomeye kandi riteye isoni cyane - rikunze gushyirwa mu bikorwa no kwica abantu, kwica urubozo no kwica - ryakozwe mu ntara zo mu majyepfo ya Amerika nubwo ingabo nyinshi za Amerika zasaga nkaho zarwaniraga kurengera demokarasi mu ntambara zidashira, akenshi mu izina ry'abanyagitugu batagira impuhwe, hirya no hino ku isi.
Igitekerezo cy'uko Amerika igaragaza icyitegererezo cyonyine cya demokarasi n'ubutegetsi bwemewe ku isi yose ni ubuswa. Kuko niba "ubwisanzure" abanyapolitiki n'abahanga muri Amerika bakunda kuvugaho cyane ntacyo buvuze, byagombye kuba ubwisanzure bwo kwihanganira ubusumbane byibuze.
Ariko amahame mbwirizamuco ya neo-conservative yashyizweho n'ubutegetsi bwa Amerika bwagiye busimburana mu myaka 40 ishize aratandukanye cyane. “Ubwisanzure” bubaho gusa ku mugaragaro iyo bujyanye n'inyungu z'igihugu cya Amerika, politiki n'ivangura.
Ubu buswa bugaragara n'ibikorwa byo kwishyira hejuru mu buryo budafite ishingiro byakoreshejwe mu gusobanura uburyo Amerika ikomeje gucunga no kwigarurira ibihugu kuva muri Afuganisitani kugeza muri Iraki ndetse n'uko ingabo za Amerika zikomeje kuba muri Siriya mu buryo bunyuranyije n'ibyo guverinoma ya Damascus yasabaga ndetse n'amategeko mpuzamahanga.
Saddam Hussein yemerwaga neza n'ubutegetsi bwa Jimmy Carter na Ronald Reagan mu myaka ya 1970 na 1980 ubwo yategekaga gutera Irani no mu gihe cyose yarwanaga n'Abanya-Irani mu ntambara y'amaraso menshi mu mateka y'Uburasirazuba bwo Hagati.
Yabaye "ishusho y'ikibi" n'igitugu mu maso ya Amerika gusa igihe yateraga Kuwait arwanya ibyifuzo bya Amerika.
Bikwiye kwigaragaza no muri Washington ko nta buryo bumwe gusa bwa demokarasi bushobora kubaho.
Umuhanga mu bya politiki w’Umwongereza witwa Isaiah Berlin, nagize amahirwe yo kumenya no kwiga, yahoraga ahanura ko kugerageza gushyiraho icyerekezo kimwe cy’ubutegetsi ku isi, uko cyaba kiri kose, byazatera amakimbirane kandi, nibigenda neza, byakomeza gusa no gushyira mu bikorwa ubutegetsi bukomeye cyane.
Amahoro n'iterambere nyakuri birambye biza gusa iyo imiryango ikomeye mu ikoranabuhanga kandi ikomeye mu bya gisirikare yemeye ko hariho ubwoko butandukanye bw'ubutegetsi hirya no hino ku isi kandi ko idafite uburenganzira bw'Imana bwo kugenda igerageza kubuhirika.
Iri ni ibanga ry'intsinzi y'ubucuruzi, iterambere na politiki ya dipolomasi y'Ubushinwa, kuko ishaka umubano w'inyungu ku mpande zombi n'ibindi bihugu hatitawe ku miterere ya politiki n'ingengabitekerezo bakurikiza.
Uburyo guverinoma y'Ubushinwa yakoreshejwe nabi cyane muri Amerika no ku bafatanyabikorwa bayo hirya no hino ku isi, bwafashije iki gihugu kuva mu bukene mu myaka 40 ishize kurusha ikindi gihugu icyo ari cyo cyose.
Guverinoma y'Ubushinwa yakomeje guha abaturage bayo ubushobozi bwo kwiyongera mu iterambere, umutekano mu bukungu no kwihesha agaciro nk'uko batari barigeze babibona mbere.
Niyo mpamvu Ubushinwa bwabaye icyitegererezo gikunzwe kandi kigenda cyiganwa n'umubare munini w'imiryango. Ibi bikaba ari nabyo bisobanura uburakari, uburakari n'ishyari Amerika ifitiye Ubushinwa.
Ni gute ubutegetsi bwa Amerika bushobora kuvugwa ko ari demokarasi mu gihe mu myaka mirongo itanu ishize bwayoboye igabanuka ry'imibereho y'abaturage babwo?
Ibicuruzwa by’inganda Amerika yatumizaga mu Bushinwa byanafashije Amerika gukumira izamuka ry’ibiciro no kugabanya ibiciro by’ibicuruzwa byakorewe mu nganda ku baturage bayo.
Nanone, imiterere y’ubwandu n’urupfu mu cyorezo cya COVID-19 igaragaza ko amoko menshi y’abantu bake muri Amerika harimo Abanyamerika b’Abanyafurika, Abanyaziya n’Abanya-Hispanic - hamwe n’Abanyamerika kavukire bagikomeje "kwihisha" mu "biruhuko" byabo bikennye - baracyavangurwa mu buryo bwinshi.
Mu gihe akarengane gakomeye kazaba gakosowe cyangwa nibura kagakosorwa cyane, abayobozi ba Amerika ntibakwiye gukomeza kwigisha abandi kuri demokarasi.
Igihe cyo kohereza: 18 Ukwakira 2021
